Zuidelijke Schil in Leiden wordt beschermd stadsgezicht

Gezamenlijk persbericht
Gemeente Leiden en Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed


Zuidelijke Schil in Leiden wordt beschermd stadsgezicht

Leiden heeft er een van rijkswege beschermd stadsgezicht bij gekregen. De Zuidelijke Schil met Vreewijk, Tuinstad en de Professoren-/Burgemeesterswijk is een stedelijk uitbreidingsgebied dat globaal in drie fasen tot stand kwam. De bebouwing vormt een staalkaart van de woningen en woningcomplexen uit de periode 1850-1940 voor alle lagen van de maatschappij en geeft een veelzijdig beeld van de ontwikkeling van de Nederlandse stedenbouw in die periode.

Op 13 april jl. overhandigde Cees van 't Veen, directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, het aanwijzingsbesluit aan wethouder Jan-Jaap de Haan van Cultuur. De Leidse wethouder presenteerde de directeur van de Rijksdienst het eerste exemplaar van de brochure Wonen in een Beschermd Stadsgezicht. De bijeenkomst vond heel toepasselijk plaats in de St. Petruskerk, in het hart van het beschermde gebied.

Lineaire componenten
De eerste stadsuitbreidingen in de Zuidelijke Schil in het laatste kwart van de 19e eeuw vonden plaats op de geslechte wallen, met plantsoenen en woningen voor de welgestelde burgerij - aanvankelijk binnen de stadsgrens, later langs de singels daarbuiten.
Haaks op de singels met hun neorenaissance herenhuizen kwamen invalswegen de stad binnen: de Hoge Rijndijk, de Herenstraat, de Schelpenkade en de Lammenschansweg. De bebouwing groeide hier langzaam tot een aaneengesloten front, die zich kenmerkt door diversiteit, kleine architectuureenheden en schaal.
Op de uitvalswegen komen dwarsstraten uit, die parallel aan de voormalige poldersloten lopen. Hier werden rijen eenlaagse arbeiderswoningen onder een doorlopende kap gebouwd. Alles bij elkaar volgen de singels en invalsroutes grotendeels de lijnen van vóór 1850.

Planmatig
Plan Vreewijk van de Leidse architect W. Kok is het eerste uitbreidingsplan in dit gebied en is grotendeels in één keer ontworpen op een driehoekig terrein. De invulling met woningen voltrok zich tussen 1880 en 1910. In Vreewijk liggen ook het voormalige Laboratorium voor Organische Chemie en het Pharmaceutische Laboratorium naar een ontwerp van J. van Lokhorst. Beide rijksmonumenten zijn nu in gebruik als Juridische Faculteit van de Rijksuniversiteit van Leiden.

Het meest planmatige en vanuit stedenbouwkundig oogpunt interessante gebied is de Professoren- en Burgemeesterswijk, gebouwd in de jaren 20 en 30 op basis van een plan van het bureau Granpré Molière, Verhagen en Kok. Het vertoont een duidelijke structuur en bij de oriëntatie is teruggegrepen op het oude verkavelingspatroon.
Hoewel het plan overwegend voorzag in woningen, staan er ook diverse opvallende gebouwen, zoals het in functionalistische stijl opgetrokken Centraal Israëlitische Wees- en Doorgangshuis uit 1929, dat nu de GG en GD huisvest, en het nieuwe Stedelijk Gymnasium uit 1936-1937.
Opmerkelijk is ook de rond 1935 in de trant van de Delftse School gerealiseerde St. Petruswijk, met de St. Petruskerk van architect Kropholler. De massieve, vierkante kerktoren met spits verheft zich als oriëntatiepunt boven de wijk.

Nieuwe status
De Leidse aanwijzing komt voort uit het Monumenten Selectie Project, MSP, een landelijk project van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Waardevolle architectuur en stedenbouw uit de periode 1850-1940 zijn in het hele land geselecteerd en aangewezen tot rijksmonument of beschermd stads- of dorpsgezicht.
De nieuwe status van de wijken in de Zuidelijke Schil heeft tot gevolg dat eigenaren van panden bij voorgenomen wijzigingen rekening moeten houden met de bijzondere karakteristieken ervan. Voor eigenaren van gemeentelijk of rijksmonument verandert er weinig. Eigenaren van niet-monumenten zullen bij plannen voor wijziging voortaan ook een omgevingsvergunning moeten aanvragen.
De bescherming is niet bedoeld om ontwikkelingen te bevriezen, maar zorgt er juist voor dat in nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen de historische en stedenbouwkundige karakteristieken behouden blijven.

Brochure
De brochure 'Wonen in een Beschermd Stadsgezicht' beschrijft de ontstaansgeschiedenis van de Zuidelijke Schil en informeert bewoners over de gevolgen van de aanwijzing. De brochure wordt huis aan huis in het gebied verspreid. Meer informatie over de Zuidelijke Schil als beschermd stadsgezicht is te vinden op www.leiden.nl/zuidelijkeschil.

Geplaatst in:

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Alie van Veenendaal, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, tel. 033-42 17 618 of 06-21 21 05 08 of met de gemeente Leiden, Fons Delemarre, tel. 071-51 65 241.

Op www.cultureelerfgoed.nl is bij persberichten de toelichting en begrenzingskaart te vinden evenals historische en corresponderende actuele fotobeelden (in hoge resolutie beschikbaar).

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Andere persberichten van deze organisatie

Verstuur nu éénmalig een persbericht

Verstuur persberichten en beeldmateriaal naar redacties in binnen- en buitenland. Via het ANP-net, het internationale medianetwerk van PR Newswire of met een perslijst op maat.

Direct persbericht versturen
070 - 41 41 234