Noordhoff Uitgevers Voor meer informatie kunt u ons mailen of bellen: Noordhoff Atlasproducties: Drs. Klaske Piebenga (uitgeefmanager) 06-30178385 e-mail: k.piebenga@noordhoff.nl Inhoudelijke vragen: Dr. Henk Leenaers (eindredacteur) 030-2658099 06-54798402 e-mail: henk@lijn43.nl Beeldmateriaal: Kunt u aanvragen bij Johanna Kits, e-mail: j.kits@noordhoff.nl TECHNISCHE GEGEVENS De Bosatlas van de Energie ISBN: 978 9001 12000 9 formaat: 24,5 x 34 cm omvang: 136 pag. gebonden Prijs: Euro 24,95 Over Noordhoff Uitgevers Het Groningse Noordhoff Uitgevers (voorheen Wolters-Noordhoff) is sinds 1877 uitgever van de overbekende Grote Bosatlas - 54 edities zijn er tot op heden van dit standaardwerk verschenen. Ook zijn er diverse varianten op deze uitgave uitgebracht, zoals De Junior Bosatlas en Mijn eerste Bosatlas. De Bosatlas is van oudsher bekend vanuit de schoolbanken, maar sinds 2004 begeeft Noordhoff Uitgevers zich ook in het consumentensegment, met uitgaven als De Wereld Bosatlas (65.000 exemplaren verkocht), De Bosatlas van Nederland (75.000 exemplaren verkocht) en De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland (41.000 exemplaren verkocht). Naast de schoolatlassen en consumentenatlassen geeft Noordhoff Uitgevers ook een reeks thema-atlassen uit: De Bosatlas van Ondergronds Nederland (2009, ca. 28.000 exemplaren), De Bosatlas van Nederland Waterland (2010, ca. 30.000 exemplaren), De Bosatlas van het klimaat (2011, ca. 11.000 exemplaren). De Bosatlas van de Energie is het vierde deel, de eerste oplage bedraagt 20.000 exemplaren. Bijlagen 1 Highlights In de atlas komt aan de orde: - dat we al eeuwenlang duurzame energie gebruiken: paard en wagen voor transport, wind- en watermolens voor de industrie - dat Nederland tegenwoordig 10% groene stroom opwekt en hoe dit voor 2020 drie tot vier keer zoveel moet worden - waarom benzine alleen in Noorwegen en Turkije duurder is dan in Nederland - dat Slochteren en Schoonebeek bij ontdekking de grootste olie- en gasvelden waren op het vasteland van West-Europa - waarom Nederland - als grootste gasexporteur van Europa - vanaf 2025 toch gas moet importeren - waarom steeds meer woningen ook een aansluiting krijgen op een warmtenet - welke stappen Europa allemaal neemt om de energiemarkt verder te liberaliseren - hoe voor bestaande woningen de energierekening met tientallen procenten omlaag kan - wat Amsterdam tot de grootste benzinehaven ter wereld maakt, gespecialiseerd in mengen - wat Europa allemaal doet om minder afhankelijk te worden van Russisch gas dat via de Oekraïne wordt aangevoerd - waarom voor het gebruik van wind- en zonne-energie tweerichtingsverkeer nodig is op het elektriciteitsnet - waarom deskundigen denken dat in 2030 vier van de tien auto’s op elektriciteit rijden - dat er wereldwijd evenveel winbaar schaliegas in de grond zit als het conventionele aardgas dat we nu gebruiken. 2 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Geschiedenis Hoofdstuk 2 Energiehuishouding Hoofdstuk 3 Nederland aardgasland Hoofdstuk 4 Steenkool, aardolie en kernenergie Hoofdstuk 5 Hernieuwbare energie Hoofdstuk 6 Energieproductie en - distributie Hoofdstuk 7 Energiebesparing Hoofdstuk 8 Economie en maatschappij Hoofdstuk 9 Regionale samenwerking Hoofdstuk 10 Toekomst Registers 3 Lijst van afbeeldingen te vinden op ftp.noordhoff.nl 1 Omslag 14B Ontwikkeling energieverbruik 21D Olie- en gasvondsten en andere historisch relevante gebeurtenissen 23E Elektriciteitsnet 26A Energiebalans van Nederland 33G Benzineprijzen 34A Wereldhandel in aardolie 41F Aardgasbalans van Nederland 43D Ondergrondse gasopslag 47F Vraag naar aardgas 53G Oliewinning 55D Aanvoer van olieproducten in Amsterdam 55H Opslag in de haven van Amsterdam 63G Verwerking en recycling van afval 63H Energieproductie Nederlandse afvalenergiecentrales 66A Windenergie en windenergiecentrales 69G Turbines 73A Aardwarmtevergunningen 73B Potentie van aardwarmtewinning 76A Werking van een elektriciteitscentrale 83G Tankstations 88A Huishoudelijk elektriciteitsverbruik 91E Energiebesparing in een woning 99I Economische activiteiten 108A Economische, geopolitieke en transportrisico’s 125E Energievoorziening in 2030 128A Bestaande en toekomstige transmissiecapaciteit 129C Slim transport – en distributienet